نشریه اخلاقی تربیتی خلق


+ دستور العمل اخلاقى مرحوم آیت الله ملاحسینقلی همدانی (رحمة الله علیه)

دستور العمل اخلاقى

و... بسم الله الرّحمن الرّحیم

الحمدلله ربّ العالمین وصلّى الله على خیر خلقه محمّد وآله الطّاهرین

و بعد، بر طالبان نجات و سعادت ابدى مخفى نماناد که اهل نجات دو طایفه مى‌باشند:

یک طایفه اصحاب یمین و طایفه دیگر مقرّبین اند و اگر طالب سعادت عمل به وظیفه اصحاب یمین که ترک معصیت باشد نمود از آنها خواهد شد.

مقرّبین علاوه بر آنها وظیفه دیگر دارند که غرض بیان آنها نیست.1

اوّلاً باید فهمید که اگر شخص انسانى فهمید حقارت و پستى خود را هم بعد از آن فهمید عظمت و قدرت حضرت ملک الملوک را البته خواهد فهمید که قدم جرأت برداشتن و اقدام به معصیت نمودن در حضور چنین سلطان عظیم الشأن در نهایت قبح و شناعت و بدبختى مى‌باشد؛ چرا غافل است از قدرت قادرى که اگر اراده نماید فناى همه موجودات را به محض اراده آن سلطان عظیم الشأن همگى بر باد فنا رفته ملحق به معدومات خواهند شد.

این که مى بینى معصیت در نظرت سهل شده به جهت اموری است که بعضى از آنها را ذکر مى کنیم:

اوّلاً فکر خود را تماماً متوجّه به دنیای دنىّ کرده‌اى. از این جهت بالمرّه از نفع و ضرر اخروى غافل شده اى. نمى دانى چه بسیار بسیار منافع و سعادت ابدیّه از تو فوت شد و چقدر ضررهاى بزرگ، بسیار به خود زده اى.

ثانیاً عجز و حاجت و فقر خودت را ملتفت نیستى که ذرّه ذرّه بدنت به حفظ کارکنان او که ملائکه باشند بر پاست.

ثالثاً نمى دانى که در هر آنى از آنات درهر جزء از اجزاء بدنت نعَم غیر متناهیه مرحمت از او شده و مى شود که به بیان و بنان ممکن نیست حصر چند آنها.2

با این حال چگونه نعمت او را در معصیت او صرف مى کنى؟

رابعاً چگونه غافلى از عقوبات سخت او مگر نمى دانى که ما بین مرگ و قیامت هزار غصّه هست و آسان ترین آنها تلخى جان کندن است. چرا از شداید قیامت غافلى؟ امان از روزى که از دهشت و وحشت او مقرّبین در خوف و اضطراب مى باشند. چرا نباشند؟ از روزى که زمینش و هوایش آتش و جهنم به اطراف خلایق محیط و ملایک غلاظ و شداد در بگیر و ببند. نیکان در وحشت و اضطراب و بدان در شکنجه و عذاب آفتاب در بالاى سر و زمین گرم تر از کوره آهنگر. خطر حساب از یک طرف و دهشت صراط از یک طرف و حال کار هنوز به جهنّم نرسیده از آتش و سلاسل و اغلال او بگویم یا از مار و عقربهایش بیان نمایم.3

خلاصه اینها مختصر نویسى است و این فقراتى که گفته شد از هزار یک بیان نشد. تمام سفارشات این بینوا به تو اهتمام در ترک معصیت است. 4

اگر این خدمت را انجام دادى آخر الأمر تو را به جاهاى بلند خواهد رسانید.

البتّه، البته در اجتناب از معصیت کوتاهى مکن و اگر خداى نکرده معصیت کردى زود توبه نما و دو رکعت نماز به جا آور و بعد از نماز هفتاد مرتبه استغفار کن و سر به سجده بگذار و در سجده از حضرت پروردگار عفو بخواه و امیدوارم عفو بفرماید5.

معاصى کبیره در بعضى رساله عملیه ثبت شده یاد بگیر و ترک نما. و زینهار پیرامون غیبت و دروغ و اذیت مگرد6.

اقلاّ یک ساعت به صبح مانده بیدار شو و سجده به جا بیاور.

و آنچه در منهاج النجاة7 مرحوم ملا محسن فیض (رضوان الله علیه) مذکور است کافى و شافى است از براى عمل شب و روز تو به همان نحو عمل نما.

وسعى کن که عمل و ذکرت به محض زبان نباشد و با حضور قلب باشد که عمل بى حضور اصلاح قلب نمى کند اگر چه ثواب کمى دارد8.

البتّه البتّه از غذاى حرام فرارکن. مخور مگر حلال.

غذا را کم بخور یعنى زیاده برحاجت بُنیه مخور. نه چندان بخور که ضعفت بیاورد و به سبب ضعف از عبادت مانع شود.

هر قدر بتوانى روزه بگیر به شرطى که شب جاى روز را پر نکنى.

الحاصل غذا به قدر حاجت بدن ممدوح و زیاد و کم هر دو مذموم.

و شروع کن به نماز با قلب پاک از حقد و حسد وغَلّ و غش مسلمانان و لباس و فرش و مکان نمازت باید مباح باشد.

اگر چه مکان غیر محل جَبْهه [پیشانى] نجس بودنش به نجاست غیر متعدّیه نماز را باطل نمى کند ولى نبودنش بهتر است.

و بایست به نماز ایستادن بنده در حضور مولاى جلیل با گردن کج و قلب خاضع و خاشع9.

بعد از فریضه صبح هفتاد مرتبه استغفار و صد مرتبه کلمه توحید ودعاى مصباح مشهور بخوان10 و تسبیح سیّده نساء11 را بعد از فریضه ترک مکن.

هر روز هر قدر بتوانى لااقل یک جزء قرآن با احترام و وضوع و خضوع و خشوع بخوان و در بین خواندن حرف مزن مگر به قدر ضرورت.12

و در وقت خواب شهادت را بخوان و آیة الکرسى و یک مرتبه فاتحه و چهار مرتبه سوره توحید و پانزده مرتبه سوره قدر و آیه (شهدالله) را بخوان و استغفار هم مناسب است.

و اگر بعضى از اوقات بتوانى سوره مبارکه توحید را صد مرتبه بخوانى بسیار خوب است.

و از یادمرگ غافل مشو.

و دست بر گونه راست گذاشته به طرف راست با یاد خدا بخواب.

و از وصیت کردن غافل مشو13.

و ذکر مبارک (لا اله إلاّ انت سبحانک إنّى کنتُ من الظلمین) را هر قدر بخوانى و در هروقت بسیار خوب است.14

اولاً در شب و شب جمعه در هر یک صد مرتبه سوره‌ی مبارکه قدر را بخوان و دعاى کمیل را درهر شب جمعه ترک مکن و مناجات خمسة عشر15 را. حالِ تو با هر کدام از آنها مناسب باشد لاسیما مناجات مساکین و تائبین و مفتقرین و مریدین و متوسلین و معتصمین را بسیار بخوان و دعاى صحیفه کامله هر کدام در مقام مناسب بسیار خوب است.

و در وقت عصر هفتاد مرتبه استغفار و یک (سبحانه الله العظیم سبحان الله وبحمده16) بخوان و استغفارات خاصّه را هم بخوان و سجده طویله17 را فراموش مکن و قنوت طول دادن بسیار خوب است وهمه اینها با ترک معاصى خوب است.

والسّلام على من اتّبع الهدى

نشریه اخلاقی تربیتی خُلُق / شماره 1

 


پی‌نوشت‌ها:

ـــــــــــــــــــــــــــــــ

١. در نگاه قرآن و روایات با یک تقسیم انسانها را به سه دسته مى توان دسته بندى کرد: مقرّبین و سابقون، اصحاب میمنه و اصحاب یمین، اصحاب مشئمه و اصحاب شمال.

٢. وان تعدّوا نعمة الله لاتحصوها إنّ الله لغفور رحیم .

٣. یاد آخرت روز قیامت و تدبّر در مواقف و چگونگى حساب خود مکتب تربیتى است. یکى از روشهاى اصولى تهذیب و انسان سازى قرآن بیان شرح حال انسان در قیامت و روز حساب است. روزى که انسان پدر و مادر نشناسد و مادر و پدر بچه و برادر را وانهند و در غم سرنوشت خویش باشند:

(یوم یفرالمرء من اخیه وامّه وابیه وصاحبته وبنیه. لکل امرى منهم یومئذٍ شأن یغنیه) سوره عبس،آیه34.

۴. معصیت و گناه جان را آلوده کند.آلوده به هوا قدرت اوج ندارد. از عبادات بهره بایسته نمى برد.

۵. (ان الّذین اتقوا اذا مسهم طائف من الشّیطان تذکروا فاذا هم مبصرون).

۶. دروغ و غیبت خوره فطرت آدمى و تباه گر روح الهى اوست (إنّ الکذب خراب الایمان) و (الغیبة جهد العاجز).

٧. منهاج النجات، با اسلوبى مشابه احیاء العلوم غزالى و محجّة البیضاء فصل بندى شده است.

٨. یاد خدا گر چه بازبان نیکوست وممکن است سالک را به مرحله بالاتر آن برساند ولى آن ذکرى قلب را اصلاح کند که همراه با توجّه قلب به حقیقت ذکر باشد که (فى الذّکر حیاة القلوب).

امام على(علیه السلام) کلامى بلند و دل انگیز در حقیقت و شرایط ذکر دارند:

لا تذکرالله سبحانه ساهیا ولاتنسه لاهیا واذکره ذکراً کاملاً یوافق فیه قلبک لسانک و یطابق اضمارک اعلانک ولن تذکره حقیقة الذّکر حتّى تنسى نفسک فى ذکرک وتفقدها فى امرک (غرر الحکم)

٩. آداب الصلواة، امام خمینى.

١٠. دعاى مصباح، معارف بلندى در توحید و شگفتیهاى آفرینش دارد. خواندن این دعا با توجّه به معانى آن روح را اوج مى بخشد.

١١. تسبیح حضرت زهرا(سلام الله علیها) از ذکرهایى است بسیار مورد توجّه عارفان سالکان. در گفتار امامان معصوم(ع) نیز به مواظبت و خواندن آن سفارش بسیار شده است و حتّى مصداق آیه شریفه: (اذکروالله ذکر کثیراً) شمرده شده است:

زراره از امام صادق نقل مى کند که آن حضرت فرمود:

(تسبیح فاطمة الزّهرا (علیها السلام) من الذّکر الکثیر الّذى قال الله عزّوجل: (اذکروا الله ذکراً کثیراً) اصول کافى ج2،ص286.

١٢. اصول الکافى، ج2، کتاب فضل القرآن

١٣. رسالة لقاء الله، عارف ربانى آقا میرزا جواد ملکى تبریزى.

١۴. ذکر یونسیّه (لا اله إلاّ انت سبحانک إنّى کنتُ من الظلمین)  بسیار مورد توجّه و توصیه عارفان شیعه بوده است. ملاحسینقلى همدانى این ذکر را مجرّب در تصفیه قلب و رسیدن به حالات ملکوتى شمرده است.

١۵. امام سجّاد (علیه السلام) براى نفس سالک پانزده مقام قرار داده است. و براى هر مقامى دعایى و ذکرى. دعایى که هم وضعیّت انسان را در آن مقام روشن مى کند و هم او را به پله بعدى اوج مى دهد.

١۶. این دو تسبیح اگر ازروى عرفان به گستره معنى و حقیقت بلند آنها باشد نفس را کمال بخشد.

١٧. نزدیک ترین حالت بنده به معبودش سجده است. آنانى که لذّت قرب حق را در سجده مى یابند دل از آن مقام بر نمى دارند و سجده را طولانى مى کنند.

به فرموده امام رضا(علیه السلام): (اقرب ما یکون العبد من الله تعالى وهو ساجد و ذلک قوله تعالى: فاسجد واقترب. (وسائل الشیعه، ج4،ص679)

 

نویسنده : همای رحمت ; ساعت ٥:۳٤ ‎ب.ظ ; ۱۳۸٩/٥/٢٠
    پيام هاي ديگران()   لینک